به گزارش خبرگزاری حوزه در ساری، هماندیشی تخصصی «دیدگاهها و راهکارهای نهادینهسازی فرهنگ دینی در شهر» با حضور جمعی از اساتید دانشگاه، فعالان پیشکسوت فرهنگی و نخبگان حوزه سیاست و فرهنگ، در دفتر مرجعیت دینی و علمی حضرت آیتالله جوادی آملی در آمل برگزار گردید.
این نشست که به دبیری علمی دکتر علی فضلی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، با آسیبشناسی وضعیت فرهنگی شهر و ارائه راهکارهای عملیاتی، به یکی از محافل نخبگانی حوزه فرهنگ در شمال کشور تبدیل شد.
در ادامه، مشروح دیدگاهها و پیشنهادهای هر یک از سخنرانان این نشست تقدیم میگردد:
پانزده گذار استراتژیک برای عبور از بنبست فرهنگی
دکتر علی فضلی، دبیر علمی این هماندیشی، با ترسیم وضعیت نگرانکننده تهاجمات هماهنگ دشمنان داخلی و خارجی علیه کودکان، نوجوانان و جوانان، خاطرنشان کرد: این شبیخون فرهنگی موجب فروپاشی اخلاقی، گریز از ارزشهای انقلابی و به مخاطره افتادن آینده سیاسی و اجتماعی ایران اسلامی شده است.
وی با تأکید بر اینکه «مدتهاست اقدامات فرهنگی ما نیازمند تغییر راهبرد است»، پانزده گذار راهبردی را ضروری دانست:
۱- گذر از راهبرد سلبی به ایجابی
۲- تغییر از راهبرد کلان به خرد
۳- حرکت از راهبرد حاکمیتی به مردمی
۴- تبدیل دفاع فرهنگی به تابآوری و تولید فرهنگی
۵- تغییر انتقال فرهنگی به زیست فرهنگی
۶- عبور از مرکز فرهنگی به شبکه فرهنگی
۷- گذر از تفرق مراکز به تمرکز آنها
۸- تبدیل وحدت طریق به وحدت هدف
۹- تغییر مواجهه مستقیم به غیرمستقیم
۱۰- حرکت از بسته فرهنگی به سبدهای تربیتی
۱۱- گذر از گسست برنامهها به پیوست و زنجیره فرهنگی
۱۲- تبدیل مخاطب فرهنگی به کنشگر فرهنگی
۱۳- تغییر تفرد بستهها به تنوع و تکثر آنها
۱۴- عبور از صیانت صرف به صیانت، توسعه و تعمیق
۱۵- گذر از قبض و بسط دولتی به ثبات مردمنهاد
وی فرمول طلایی نهادینهسازی فرهنگ دینی را اینگونه خلاصه کرد: فرهنگ دینی نهادینه نمیشود، مگر آنکه از «پیام» به «تجربه»، از «تجربه» به «عادت»، از «عادت» به «هویت» و از «هویت» به «کنش اجتماعی» تبدیل شود.
فرهنگ دینی با زبان هنر به قلبها بنشیند
قاسم حامدی، از اساتید علوم قرآنی و از کنشگران در عرصه فرهنگ قرآنی، با تأکید بر اینکه «فرهنگ دینی در فطرت نهادینه شده است»، چهار راهکار اساسی ارائه داد:
۱. ارائه فرهنگ دینی به زبان هنر
۲. آشنا و دانشآموخته بودن مبلّغان و فعّالان فرهنگی
۳. تدوین برنامههای فرهنگی متناسب با اقتضا، حال و زبان دانشآموزان در آموزش و پرورش
۴. سنجش و پیگیری مستمرّ فعالیت فعالان فرهنگی در اماکن و ازمنه مختلف
طرح «نجات تقلیل»؛ عبور از مناسک به زندگی
دکتر عبدالله صلواتی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید رجایی، با ارائه طرحی راهبردی تحت عنوان «نجات تقلیل»، خواستار ارتقای نگاه سیاستگذاران فرهنگی از «برنامهها و مراسمی که برگزار میشود» به «فرهنگی که زندگی میشود» شد.
وی با انتقاد از رویکرد منفعلانه و بشرط لایی به مناسک، محورهای اصلی طرح خود را اینگونه برشمرد:
۱- گذر از دین مناسکی به دین زیسته
۲- حرکت از برنامهمحوری به مسئلهمحوری
۳- تغییر ارزیابی از تعداد برنامه به تغییر رفتار
۴- تبدیل تبلیغ یکسویه به گفتوگوی دوسویه
۵- عبور از فعالیتهای جزیرهای به شبکه فرهنگی شهر
۶- تبدیل مخاطبسازی به کنشگرسازی (با مشارکت نسل Z در تولید محتوا)
۷- تغییر مسجدِ مراسم به مسجدِ زندگی و هیئتِ مناسبت به هیئتِ مسئولیت اجتماعی
شبکه فرهنگی پنج حلقهای پیشنهادی دکتر صلواتی برای حکمرانی این طرح عبارت است از:
۱. نهادهای حاکمیتی (پشتیبان)
۲. دانشگاه و حوزه (دانش)
۳. مسجد، مدرسه، بازار و خانواده (میدان)
۴. فضای مجازی (رسانه)
۵. جوانان و خانوادهها (مخاطبِ کنشگر)
دکتر صلواتی، شش پیشنهاد عملیاتی برای شهر آمل ارائه نمود:
۱. پروفایل فرهنگی محله: تعریف مأموریت اختصاصی برای هر مسجد بر اساس نیاز بومی
۲. هیئتهای اجتماعی: پیوند شور حسینی با شعور اجتماعی (هیئت و محیطزیست، هیئت و اشتغال، هیئت و تسهیل ازدواج، هیئت و سلامت روان)
۳. نشان «کاسب امین آمل»: اعطای نشان شهری به کسبه خوشنام
۴. کمپین «قهرمان آملی»: معرفی هفتگی قهرمانان خاموش شهر
۵. جریان رسانهای مشارکتی: روایت زندگی انسانی و متعالی با محتوای داستان قهرمان، روایت خدمت، قرآن برای زندگی، طنز اخلاقی، پادکست کوتاه و...
۶. باشگاه ایدههای فرهنگی آمل: محلی برای طرح پرسشهای راهنما مانند «چگونه مسجد را برای نوجوان جذاب کنیم؟»
دکتر صلواتی در بیان «معیار سنجش اثربخشی» اظهار داشت: هر برنامه فرهنگی باید به پنج سؤال پاسخ دهد:
۱. آیا ایمان را عمیقتر و دین را به جهان زندگی آورده است؟
۲. آیا اخلاق را به رفتار تبدیل کرده است؟
۳. آیا مردم را مشارکتدهنده کرده است؟
۴. آیا نسل جدید را درگیر کرده است؟
۵. آیا مسئلهای واقعی از زندگی مردم را حل کرده است؟
از «مدیریت برنامه» به «مدیریت اثر»
روزبه نصیری، با استناد به تجربه زیستی در دانشگاهها، بر چهار نکته کلیدی تأکید کرد:
۱. اثرگذاری استاد دانشگاه بر شاگردان در عرصه فرهنگی
۲. تأثیر فرهنگی دانشگاه بر شهر
۳. ارائه بسته فرهنگی بر اساس نیاز و به زبان مردم
۴. تغییر نقشها و شرح وظایف نهادهای مولد فرهنگ
مسئول خانه مطبوعات آمل پیشنهادهای اجرایی خود را اینگونه مطرح کرد: «نیازسنجی قبل از تبلیغ»، «تبدیل مدیریت برنامه به مدیریت اثر»، «بازتعریف مبلّغ، معلّم، استاد، حوزه و مسجد»، «تشکیل کارگروههای میانرشتهای»، «ایجاد مرکز شبانهروزی هدایت و بصیرت»، و «تمرکز بر دفع مشکلات فرهنگی به جای رفع صرف آنها».
جذب جوانان از طریق محافل جذاب
محمود طبرسی، از دبیران بازنشسته و کنشگر فرهنگی، به ارائه چهار راهکار عملی در عرصه فرهنگی پرداخت:
۱. برگزاری مراسمات ملی و مذهبی با هدف جذب جوانان
۲. برنامهریزی ویژه برای دانشآموزان با هماهنگی آموزش و پرورش
۳. ایجاد انگیزه برای جوانان در محافل جذابی مانند باشگاهها
۴. دعوت از مسئولین دردمند دینی برای حضور در مجالس و محافل
به ابتدایی برسید که دانشگاه دیر است
دکتر سعید خیری، دکترای علوم سیاسی با استناد به کلام نورانی امام راحل (ره) مبنی بر اینکه «به ابتدایی برسید که دانشگاه دیر است»، بر نقش کلیدی خانواده و شروع فرهنگسازی از خود حوزههای علمیه تأکید کرد.
وی آسیبهای موجود را «تشتّت نهادهای فرهنگی و عدم تأثیرگذاری آنها» دانست و در بیان راهکارها به این موارد اشاره نمود:
۱ - سرمایهگذاری روی «جوانان» (نسل جوان)
۲- ایجاد دغدغه برای روحانیون در حوزه فرهنگ دینی
۳- توجه به نقش کلیدی خانواده
۴- دعوت قشرهای فرهنگی در نماز جمعه آمل
۵- آغاز فرهنگسازی از خود حوزه
۶- ایجاد بانک اطلاعاتی از فعالان فرهنگی
۷- موقعیتشناسی و زمانشناسی در فعالیتهای فرهنگی
سه رکن نهادینهسازی فرهنگ دینی
دکتر عباس مهدوی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، بر سه رکن اساسی در عرصه نهادینهسازی تأکید کرد:
۱. عرضه عقلانی و فطری دین به مردم با هدف جذب متوسطین فرهنگی
۲. همافزایی دین و عدالت در بستر شهر
۳. پاسخگویی به زبان و مقتضیات روز
وی در مقام بیان پیشنهاداتی اجرایی به مواردی مانند: «بازتعریف کارکرد مسجد در محلات»، «هنر و فضاسازی هوشمندانه»، «توسعه کرسیهای نقد و گفتگوی آزاد» و «بهرهگیری از الگوی مدارس علوی» اشاره نمود.
طرح «سه میم»؛ منزل، مدرسه، مسجد
دکتر مسلم بابایی، دکترای فقه و حقوق با بیان اینکه «نگاه فرهنگی باید از سطح مدیران آغاز شود»، بر ورود نهادهای حاکمیتی به سه سطح فرد، خانواده و جامعه با سه رویکرد تعمیق، توسعه و حفظ باورهای دینی تأکید کرد.
وی در سطح خانواده، سه اقدام اساسی را ضروری دانست:
۱. انجام دستورهای دینی
۲. جهتدهی ذهن به باورهای دینی
۳. حضور در محافل مذهبی
دکتر بابایی بر اجرای دقیق «طرح سه میم» (منزل، مدرسه، مسجد) و نقد جدّی نسبت به مدیران نالایق و معلمان ناشایست تأکید ورزید. وی ابزارهای نهادینهسازی را شامل: رسانه جمعی، فناوریهای نوین اطلاعاتی، نشستهای علمی، استفاده از ابزار هنر، ایجاد احساس ضرورت در مردم، و نقد عملکرد دولتمردان دانست.
مسجد؛ سنگر اصلی در جنگ نامتقارن
محمد بابکی، متخصّص و کارشناسی حوزۀ سیاسی و فرهنگی، با تأکید بر «عدم توقع از اقدامات زمامداران حاکم»، بر تمرکز بر خود مردم و توجه به نیازهای مردم متدین تأکید کرد؛ و به ارائه چهار پیشنهاد پرداخت:
۱. تمرکز بر مسجد به عنوان سنگر (آسیبشناسی، ظرفیتشناسی و بهرهگیری)
۲. تربیت شاگردان هنرمند در عرصه ارائه هنری فرهنگ دینی
۳. استفاده از ظرفیت قرارگاه شهید سلیمانی برای ترویج فرهنگ دینی
۴. تبیین اهداف و نقشههای دشمن در عرصه فرهنگ به آحاد ملت
نسل جدید «دلیلطلب» است
مرتضی راعی، از فعالان عرصه سیاسی و اجتماعی با اشاره به ویژگیهای نسل جدید، چهار نکته اساسی را مطرح کرد:
۱. عدم انتظار از نهادهای حاکمیتی در عرصه فرهنگی
۲. بیان دلایل منطقی و عقلی برای گزارههای فرهنگی (چرا که نسل جدید دلیلطلب است)
۳. شناسایی فعالان فرهنگی گمنام و استفاده از آنان در سطح شهر
۴. فقرزدایی فرهنگی از شهر فقیر آمل
دین با عشق، نه با ترس
آقای علیاصغر محمدعلی، از کنشگران فعّال در عرصه فرهنگ، با ارائه شش راهکار اساسی، بر رویکردهای نوین در تبلیغ دین تأکید کرد:
۱. رویکرد جذاب و غیراجباری به جای تحمیل
۲. آموزش آموزههای دینی مبتنی بر عشق نه ترس
۳. اهمیت رفتار عملی و پرهیز از ریا؛ تا گفتار و کردار داعیان دین یکی باشد
۴. تبدیل فعالیت دینی به فعالیت اجتماعی ملموس (کمک به فقرا، حفظ محیطزیست، سلامت جامعه)
۵. توجه به نقش مساجد و پرهیز از رفتارهایی که موجب دوری جوانان میشود
۶. عینیسازی ارزشهای دینی در صحنههای اجتماعی؛ بهگونهای که شهروند دین را نه صرفاً در مسجد، بلکه در کیفیت زندگی، اخلاق اجتماعی، روابط انسانی و خدمت به مردم تجربه کند.
خروج از تشتت نیروهای ارزشی تا مرز حصول انسجام فرهنگی در شهر
یدالله فضلی، دارای دکترای مدیریت آموزشی، در بیان دیدگاههای خود، بر نُه نکته کلیدی تأکید کرد:
۱. نگاه مردمی به فرهنگ به جای نگاه دولتی
۲. فعالسازی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
۳. تمرکز بر حوزه به عنوان علمدار فرهنگی دین
۴. دعوت از نخبگان و هنرمندان برای ارائه فرهنگ دینی
۵. تشکیل کارگروه نخبگانی در عرصه فرهنگ دینی
۶. توجه به سه سطح فرد، خانواده و جامعه
۷. درخواست از حضرت آیتالله العظمی جوادی آملی برای «تألیف قلوب متشتت فعالان فرهنگی شهر»
۸. آسیبشناسی کاهش انگیزه فرهنگی در نهاد حاکمیتی که ریشه در نبود همدلی، تفاوت نگرش و عدم اولویت فرهنگ در نظام تصمیمگیری دارد
۹. لزوم نگاه جهشی و تحولگرا در عرصه فرهنگ دینی
جمعبندی نشست: اجماع نخبگان بر «دین زیسته»
آنچه از مجموع سخنان دوازده سخنران این هماندیشی برمیآید، یک اجماع نخبگانی بر سر چند اصل بنیادین است:
تغییر پارادایم: عبور از دین سطحی به دین زیسته و مسئلهمحور
تغییر مخاطب: تبدیل مخاطب منفعل به کنشگر فرهنگی
تغییر زبان: حرکت از زبان ترس و تحمیل به زبان عشق، هنر و استدلال
تغییر ساختار: گذر از فعالیتهای جزیرهای به شبکه فرهنگی منسجم شهر
تغییر معیار: سنجش اثربخشی با میزان تغییر رفتار و حل مسائل واقعی مردم
نظر شما